Skip to main content
Archief Column

Winkelpromenades weg ermee!

By 26 april 2017september 29th, 2019No Comments

Door Rob van Dooren

De in 1953 geopende Lijnbaan in Rotterdam was de eerste winkelpromenade van Nederland. Vanaf 1965 volgen tal van Nederlandse steden het voorbeeld van Rotterdam. Tot die tijd bestaat het straatprofiel uit een rijbaan en trottoirs. De straten zijn in die jaren het domein van voetganger, fietser en automobilist. Kleine zelfstandige ambachtslieden, handelaren en kruideniers zorgen voor een levendig straatbeeld. Daarnaast zijn in de stad tal van kleine fabriekjes gevestigd.

Door het toenemen van de welvaart en het ontstaan van massaproductie van voedingsmiddelen en gebruiksgoederen, verandert de binnenstad van maakcentrum naar koopcentrum. De kruideniers en de ambachtslieden verdwijnen. De fabriekjes worden verplaatst naar de rand van de stad op bedrijventerreinen. Binnensteden zijn vanaf die tijd koop- en ontmoetingscentra waar grootwinkelbedrijven en filaalbedrijven het straatbeeld bepalen. De klant wordt consument.

Deze functieverandering leidt in tal van gemeenten tot compleet nieuwe inzichten op het gebied van stadsontwikkeling en inrichting van de openbare ruimte. Oude panden worden doorgebroken en traditionele stratenpatronen worden om zeep geholpen om nog grotere winkels te maken. De straten worden winkelpromenades, de woonfunctie ingeruild voor winkel- en horecabestemming. De auto en de fiets worden verbannen uit de stad. De verblijfsfunctie wordt het leidend argument om binnensteden aantrekkelijk te maken. Ook de binnenstad van Weert gaat op de schop. De traditionele winkelstraten worden promenades.

Deze ontwikkeling heeft onvoorziene nadelen. De woonfunctie in de stad wordt minder, de overlast neemt toe en de sociale controle verdwijnt. Met name na sluitingstijd van de winkels zijn stadscentra uitgestorven en worden broeinesten van criminaliteit en ander ongemak.

De komst van internetwinkels blijkt intussen vergaande gevolgen te hebben voor binnensteden. Het bestaande winkelbestand neemt in snel tempo af. Leegstand en verpaupering zijn het gevolg. De toekomst van stadscentra in, met name, middelgrote steden is ongewis. Kortom, we staan (opnieuw) aan de vooravond van een fundamentele verandering van de functies, en daarmee de invulling, van binnensteden. Dit vraagt om nieuw beleid.

Een goed moment voor bestuurders, beleidsmakers, bewoners en gebruikers om eens terug te kijken. Om zich eens te verdiepen in de ontwikkelingsgeschiedenis van de straten en pleinen in de stad. Historie geeft een stad identiteit en onderscheidend vermogen. Nieuw beleid voor de binnenstad moet daarom gebaseerd zijn op het verhaal/de historie van de stad. Dat moet de basis zijn voor stedenbouwkundig/ruimtelijk beleid, detailhandelsbeleid en de inrichting van de openbare ruimte.

De stad en straat uit het verleden zou weleens de stad en straat van de toekomst kunnen worden. Herstel daarom oude stratenpatronen. Herstel het stratenprofiel van toen, maak de stad (na winkelsluiting) weer toegankelijk voor alle verkeer en maak wonen in de stad aantrekkelijk. Breng ‘het leven’ terug in de stad. Want dat is waar we allemaal naar op zoek zijn.

Wat betekent deze ”ontpromenadisering” voor Weert? Laten we beginnen met de Oelmarkt, Hoogstraat, Markt, Maasstraat, Nieuwe Markt en de verbinding Molenstraat/Muntpromenade. Onzin? Helemaal niet. De drukste winkelstraat van Londen, Oxford Street, is een doorgaande weg.