Archief Column

Duurzaamheid en menskracht: de citrculaire arbeidsmarkt

By 1 juli 2016september 29th, 2019No Comments

Door Peter Ramaekers

“Hallo Wim, hoe gaat het met je?”

“Nou, niet zo geweldig! Ik ben zojuist ontslagen als timmerman, en ik kan geen werk vinden! Ze vinden overal dat ik met 54 jaar te oud ben, en te duur. Al wordt dat niet rechtstreeks gezegd.”

“Zit je dan thuis duimen te draaien, verveel je je?”

“Nee gelukkig niet, ik werk nu halve dagen als mantelzorger. Ik begeleid mensen die door een handicap moeite hebben om de normale dingen te doen, zoals boodschappen  halen, schoonmaken, formulieren invullen, noem maar op! Als ik 20 uur vrijwilligerswerk doe hoef ik niet te solliciteren, en krijg ik zonder discussie een WW uitkering.”

“Nou, fijn dat je iets kunt doen van waarde!”
Herkent u dit? Hoezo vrijwilligerswerk? Door 20 uur vrijwillig te werken hoef je niet te solliciteren. Als werkloze krijg je 70% van je laatst verdiende salaris. Dit zal bij een timmerman van 50 niet onaanzienlijk zijn. Het is vast meer dan wat een medewerker in de zorg in 20 uur verdient…… In wat voor rare wereld leven wij toch! Dat gaat nooit goed. Geen wonder dat we in verwarring zijn en een crisis hebben, er zitten echt weeffouten in ons systeem. Kunnen we niet nadenken over een andere invulling van de arbeidsmarkt?

Er wordt veel gesproken en vooral geschreven over de ‘circulaire economie’, als uitgangspunt van een echte duurzame maatschappij. Circulair wil zeggen: er bestaat geen afval, alles wordt hergebruikt, als grondstof voor een nieuw product of nieuwe dienst, of als product waarvoor het oorspronkelijk was bedoeld. Dat laatste vaak na reparatie of aanpassing.

Wat ik mis in de discussie is de mens! We kunnen het wel over producten en diensten hebben, maar wat gebeurt er met mensen die ouder worden en aan het ‘einde van de loopbaan’ aangekomen lijken te zijn? Of met mensen die om wat voor reden dan ook even ‘uit de running zijn’, bijvoorbeeld door ziekte, door ontslag, of simpelweg omdat hun opleiding en competenties niet meer passen. Of mensen met een ‘handicap’? We hebben het wel vaak over verbeteren van arbeidsomstandigheden, maar niet over hoe we het talent van mensen het beste kunnen benutten. We gaan wel uitbuiting en mensenhandel tegen, maar er is geen visie op hoe de mensen die we hebben het beste kunnen worden ingezet.

We zijn blijkbaar toe aan een betere definitie van werk. Werk is wat mij betreft iets dat waarde creëert voor de samenleving. En niet iets dat direct geld oplevert in de zin van economisch nut. Bij (duurzaam) werk worden de talenten en mogelijkheden van iedereen optimaal benut. Niemand hoeft aan de zijlijn te staan vanwege onvoldoende opleiding, ziekte, handicap of leeftijd.

Het formuleren en gebruiken van duurzaam werk leidt tot een circulaire arbeidsmarkt. Waarin de mens centraal staat, en niet de economie. En waarin optimaal gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden en talenten van die mens: Talent2Werk (kort: T2W) is onafhankelijk van leeftijd, geslacht, opleiding, handicap of ziekte.

Samenleving Dus Weert

In deze figuur geeft het gearceerde deel in het midden aan waar talent wordt getransformeerd tot arbeid met waarde voor de samenleving.

Maar dit is een ideaal plaatje dat uit gaat van een schijnbaar maakbare samenleving! Wat is de werkelijkheid?

Voor iedereen die afwijkt van de standaard is in de afgelopen eeuw een apart plekje Nederland gecreëerd. Verstandelijk beperkten borgen we op in een groot instituut in de bossen. Bejaarden bij andere oude mensen in een zorgcentrum. Psychiatrische patiënten bij andere patiënten. Revalidanten bij revalidanten. Wezen bij wezen. Kinderen met Downsyndroom naar een speciale school. Veel kinderen hebben de diagnose ADHD, de dyslexie of ze zijn hoog sensitief. Daar hebben we rugzakjes voor gemaakt. We hebben Da Vinci scholen, Steve Jobs scholen en ZMOK scholen. Iedereen wordt in een hokje geplaatst met een eigen verwachting, oplossing en liefst een eigen budget. Allemaal typisch voorbeelden van het heilige geloof in de maakbaarheid van de samenleving.

Mensen met meer of minder ‘een vlekje’, een beperking, worden blootgesteld aan een continu proces van vernedering, want zij zijn anders dan de norm, zij hebben een ‘disorder’,  wat ervoor zorgt dat zij in angst leven en zich niet kunnen ontplooien.

De maakbare samenleving is een utopie gebleken.

Waarom accepteren we dat zoveel mensen niet meedoen in het arbeidsproces? In 2015 krijgen ruim 800.000 mensen een arbeidsongeschiktheidsuitkering waarvan circa 400.000 WAO. Moeten mensen die overspannen geraakt zijn afgeschreven worden? En moeten we accepteren dat zoveel mensen overspannen raken? Kan iemand met een verstandelijke beperking geen bijdrage leveren? Sociale restaurants laten zien dat het wel degelijk mogelijk is hun talent aan te spreken. Heel af en toe komen we een medewerker met een verstandelijke beperking, met een echte betaalde baan, tegen in een supermarkt. Zien we als maatschappij geen toegevoegde waarde in deze mensen? We benutten op dit moment nauwelijks twee derde van ons beschikbare talent. Oftewel, elke twee werkende mensen ondersteunen een niet werkend persoon en slecht een klein deel hiervan is een gepensioneerde.

Waarom accepteren we ziekmakende organisaties, die werknemers verbruiken en na verloop van tijd dumpen als afval? De arbeidsmarkt gaat uit van een stijgende ladder. Iedereen moet vooral een stapje omhoog zetten. We creëren een gigantische ratrace in een trechter naar de top waar iedereen klimt tot hij vast komt te zitten in zijn eigen incompetentie. En dan is het exit.

Het wordt tijd voor een ander perspectief, en andere spelregels. Zoals:
–     iedereen heeft talenten;
–     samenleving staat voor samen leven;
–     niet meedoen bestaat niet;
–     talent heeft een waarde;
–     uitval bestaat niet: uitval is talent, talent dat verloren gaat;
–     vrijwilligerswerk bestaat niet, maar is gewoon anders gefinancierd werk.

De Amerikaanse filosoof en econoom Marvin T. Brown beschreef zijn droombeeld van een maatschappij waarin iedereen meedoet in het scheppen van waarde als een ‘economy of provision’, van dienstbaarheid aan de samenleving. Hij zet zich daarmee af tegen de ‘economy of property’, die uitgaat van bezit.

Uit deze column moge blijken dat ik geen kant en klare antwoorden heb. Maar ik zou willen aanzetten tot nadenken en dialoog over dit thema. Is een basisinkomen voor iedereen niet al een deel van de oplossing? En hoe kunnen we talenten bij mensen herkennen, bevorderen en inzetten?

Peter Ramaekers is innovatieadviseur, en heeft zich gespecialiseerd in grensoverschrijdende samenwerking. Hij is filosoof en auteur, en initiatiefnemer van een lokale energiecoöperatie in Weert, een plaatselijk Repair Café, en van verschillende burgerinitiatieven. Hij schrijft dit artikel op persoonlijke titel.
Mails naar ramae015(at)planet.nl

Peter Ramaekers

Leave a Reply