Archief Column

Duurzaam denken én handelen

By 2 mei 2016september 29th, 2019No Comments

Door Peter Ramaekers

Deze korte column besteedt aandacht aan het duurzaamheidsdenken van de mensheid, en vooral aan de vraag waarom er tot nu toe zo weinig van terecht komt, en we midden in een ecologische crisis zitten, met een dreigende klimaatramp, leeggeroofde oceanen, een explosie van ziekten en kanker door vergiftiging van voedsel en water, en ga zo maar door. In Weert zie je die crisis bijvoorbeeld aan het feit dat de gemeente maar geen afscheid kan nemen van het onkruid verdelgend gif ‘Roundup’ (glyfosaat), dat aantoonbaar kankerverwekkend is. En het groen in de gemeente wordt niet gezien als een opvang van CO2 en als een producent van zuurstof, maar als iets dat in de weg staat, en met grof machinaal geweld klein moet worden gehouden. Waarom is dat zo?  Waarom gaan we met zijn allen zo verder?

Een parallel met de politieke praktijk is volgens mij dat het gevoel en vooral besef van verbondenheid met elkaar (en met alle leven op aarde) bij veel mensen lijkt te ontbreken. Het is eerder: ieder voor zich en na mij de zondvloed. De uitzondering op ‘ieder voor zich’ is de (groeps)verbondenheid  binnen milieugroepen, politieke partijen, en andere groepen en platforms die duurzaamheid na aan het hart ligt. Maar of die voldoende is om het tij te keren? Ik waag het te betwijfelen.

Wat dan? Volgens Yanis Varoufakis, de voormalige minister van financiën in Griekenland, ligt de werkelijke politieke macht om verandering af te dwingen niet bij de politiek maar vooral bij de kleine groep mensen die de economie beheersen. Grote bedrijven en grote financiële instellingen dus. En die hebben volgens hem maar één doel voor ogen: het vergroten van financieel gewin op de korte termijn. Burgers en milieu worden in deze denkwijze gezien als economische grootheden, die moeten worden geëxploiteerd. Yanis ziet daarom vooral heil in een pan-Europese beweging van burgers die zich verbinden en gezamenlijk pressie uitoefenen om een duurzame verandering te bewerkstelligen. De werkelijke macht zit volgens hem bij ons als consument.

Of we het eens zijn met hem of niet doet er nu even niet toe. Hoe realistisch is het dat wij met zijn allen onze stem laten horen, pressie gaan uitoefenen, en op zeer korte termijn de roofbouw stoppen? Door pressie worden kleine successen bereikt: geen olieboringen meer van grote bedrijven in het Noordpoolgebied, minder kiloknallers in de supermarkt, en processen tegen multinationals die pesticiden produceren waarvan we denken dat ze insecten (waaronder bijen), die onze voedselketen in stand houden, doden. Maar net als bij de oorlog tegen kanker is dat symptoombestrijding, en pakt het de onderliggende oorzaken niet aan.

Hoezo, burgers die zich verbinden? Ondanks de noodzaak tot verandering op zeer korte termijn gaan we gewoon door met vliegreizen (de kiloknallers in de lucht), met fossiele brandstoffen in de auto en in de energievoorziening, met zo goedkoop mogelijk voedsel en kleren inkopen. De invoering van duurzame energie dreigt te stagneren omdat in de prijsvorming van fossiele brandstoffen niet de werkelijke kosten van milieuvervuiling worden meegenomen. En dan maar zeggen dat duurzaam niet zal doorbreken omdat het te duur is en bovendien gesubsidieerd. In feite is het precies andersom. Fossiel wordt juist gesubsidieerd. Wat zou er gebeuren als die goedkope Amerikaanse kolen of Duitse bruinkool die nu in Nederlandse en Duitse kolencentrales worden gestookt vier keer zo duur werden omdat de kosten voor broeikasgassen er in worden meegenomen? Of de autobrandstof opeens drie keer zo duur? Juist.

Maar hoe krijgen we dat – van onder op – voor elkaar? Niet door te schreeuwen of te onderhandelen. Ook niet door te ‘polderen’. We hebben gezien hoe het Nederlandse Energieakkoord en het CO2 akkoord van Parijs uitpakken. Goede voornemens in de verkeerde richtingen, en afspraken waaraan niemand zich lijkt te houden. En geen media die daar doorheen prikken.

Het antwoord ligt wat mij betreft in het massaal afzien van de zaken die we niet zouden moeten willen: geen vliegvakanties meer, massaal invoeren van elektrisch rijden (deel die auto’s als ze te duur zijn!), duurzame energieopwekking van onder op (vooral door burgercoöperaties, die ook delen), zelf geen gif meer spuiten, en de industrie, landbouw en gemeente zover krijgen dat ze er van afzien, veel bewuster voedsel inkopen en consumeren, een circulaire economie doorzetten en afdwingen (doet je apparaat het niet meer: lever het in bij de producent en niet bij de milieustraat en dwing de producent de onderdelen te hergebruiken, en de levensduur van toekomstige apparaten te verhogen – anders niet meer kopen). En zo kun je doorgaan. In Europa is de gezamenlijke ‘ecologische voetafdruk’ nu ongeveer 4,7 ha en in Noord-Amerika 7,1 ha, terwijl het wereldgemiddelde nu 2,7 ha is. We hebben dus veel meer nodig dan er is.

Of er nu draagvlak is voor massaal afzien van de zaken die we niet zouden moeten willen? Ik betwijfel het. Kom niet aan onze consumptievrijheid.

Het moet eerst nog veel erger worden vrees ik. Maar laten we proberen om kleine stapjes tegelijk te zetten, en gewoon samen te beginnen: dagelijks stilstaan bij de wereld die van ons allemaal is, en starten met duurzaam denken én handelen. Organiseer dat handelen lokaal en zegt het voort!

Peter Ramaekers
Dr. Peter Ramaekers is innovatieadviseur, en heeft zich gespecialiseerd in grensoverschrijdende samenwerking.  Hij is filosoof en auteur, eninitiatiefnemer van een lokale energiecoöperatie in Weert, een plaatselijk Repair Café, en van verschillende burgerinitiatieven. Hij schrijft dit artikel op persoonlijke titel.
Mails naar ramae015(at)planet.nl

Leave a Reply