Skip to main content

Democratie in NL – de stand van zaken

By 15 oktober 2015september 29th, 2019Archief Column

Door Peter Ramaekers

Meer dan een derde van de kiezers (35,5 procent) is ontevreden tot zeer ontevreden over de democratie in Nederland, zo blijkt uit een onderzoek van Necker van Naem onder 5.561 respondenten.

Op de vraag wat er moet veranderen aan de democratie geeft meer dan de helft van de respondenten aan minder politieke partijen te willen (52,5 procent). Iets minder dan de helft vindt dat er vaker een referendum gehouden moet worden (47,1 procent). Om een bijdrage te leveren aan een betere democratie geeft bijna twee derde (64,3 procent) aan vaker zijn of haar mening te willen geven. Bijna vier op de tien mensen (38,3 procent) is bereid om deel te nemen aan dorps- of wijkraden.

Het is dus zeer zinvol om er eens goed naar te kijken.

Waar komt de onvrede vandaan? Een aantal prikkelende uitspraken:

  • Partijpolitiek staat echte lokale democratie in de weg
  • De agenda van de straat ligt niet op tafel bij de gemeenteraad

De belevingswereld van burgers is veel minder belangrijk dan de leefwereld van de politicus, de ‘cocon’ waarin hij leeft.

  • Debat is de leidende communicatievorm in de politiek, terwijl de uitdagingen in de samenleving schreeuwen om dialoog, en elkaar begrijpen.
  • Social media: er zijn te veel ‘ridders van het toetsenbord’ (schreeuwen maar niets doen)
  • Als de gekozen politici het niet doen, dan doen we het zelf wel! Er zijn vele voorbeelden: initiatieven rond eigen opwekking van energie, verbouwen van voedsel, zelf organiseren van gezondheid en zorg, zelf oppakken van onderwijs, … (veelal in samenwerkingsvorm – coöperatief)
  • de klassieke relatie tussen burger en staat is overwoekerd geraakt door relaties van staten onderling (zoals de EU) en relaties van staten met de financiële wereld
  • ‘democratisch tekort’ in Europa is vooral ‘de angst van de heersende politieke orde om burgers inspraak te geven’
  • politieke elite vertegenwoordigt het volk op geen enkele manier, en heeft dat niet eens in de gaten.

Een fundamentele ‘democratische correctie’ kunnen we alleen met zijn allen voor mekaar krijgen, door de ultieme samenwerking aan te gaan. Vanwaar die angst voor de wil van het volk? In Zwitserland houdt men te pas en te onpas referenda, en praten de burgers over alle onderwerpen mee. Hieruit blijkt: hoe meer verantwoordelijkheid burgers krijgen, hoe beter ze zichzelf gaan informeren. Het leidt niet tot domme beslissingen, integendeel. Het leidt tot democratische beslissingen, die het volk werkelijk dienen en die verrassend wijs blijken te zijn. Democratie is ‘work in progress’, het is nooit definitief af. En we weten één ding zeker: de ‘oude’ democratie (eens in de zoveel tijd je stem uitbrengen op iemand of een partij die je daarmee machtigt om in jouw naam autoriteit uit te oefenen) werkt niet meer. Wat zou dan wel kunnen werken?

De oude machtspiramide vervangen door netwerken die zelf actie nemen, waar dat kan. Participatieve netwerken die van onder af concrete zaken regelen, en in dialoog komen tot beslissingen. Noem het overlegdemocratie (zie het boek ‘Autoriteit’ van Paul Verhaeghe). Mensen nemen samen hun lot in handen en voelen zich betrokken en verantwoordelijk. Dat is de nieuwe politiek!

Alle begin is moeilijk, het beste is om kleine stapjes te zetten.

Dr. Peter Ramaekers is innovatieadviseur, gespecialiseerd in grensoverschrijdende samenwerking, filosoof en auteur. Hij is initiatiefnemer van een locale energiecoöperatie in Weert, een plaatselijk Repair Café, en van verschillende wijkacties. Hij schrijft dit artikel op persoonlijke titel.

Mails naar ramae015(at)planet.nl