Skip to main content
Archief Column

De ongeschreven regels

By 12 november 2016september 29th, 2019No Comments

Door Peter Ramaekers

In de vorige column heb ik stilgestaan bij voorbeelden van conditionering en framing, waar we ons vaak niet van bewust zijn. Deze keer iets over ongeschreven regels die ons gedrag en functioneren ook in hoge mate bepalen zonder dat wij ons daar van bewust hoeven te zijn! Je kunt het in plaats van ongeschreven regels ook normen noemen, die als vanzelfsprekend aanvaard zijn in een bepaalde situatie of cultuur (let op: we praten hier niet over waarden).

Een simpel voorbeeld: Binnen veel organisaties is het heel normaal dat de eerste die binnenkomt koffie zet. Dat is misschien nooit letterlijk zo afgesproken, maar toch houdt iedereen zich er aan. En als je dat niet doet ….   Soms zijn het ook gewoon omgangsvormen die breed geaccepteerd zijn, zoals wanneer je ergens na langere tijd (of voor het eerst) op bezoek gaat, je een kleine attentie, bijvoorbeeld een bloemetje meebrengt.

Ook sta je niet stil aan de linkerkant op een roltrap, maar aan de rechterkant, zodat iedereen je links kan passeren. In de trein stap je niet in voordat iedereen is uitgestapt, maar deze ongeschreven regel wordt niet door iedereen opgevolgd, zoals ik vaker door schade en schande ondervind.

En: je bedekt je mond als je moet hoesten of niezen (een fatsoensnorm).
Soms echter zijn ongeschreven regels niet zo algemeen bekend, maar wel belangrijk om binnen een groep te kunnen functioneren.

In de politiek bijvoorbeeld richt je vaak niet direct tot de spreker, maar doe je dat via de voorzitter van de vergadering. Maar nu in deze tijd de communicatie veel persoonlijker is geworden houdt lang niet iedereen zich daar aan. Dus kun je je afvragen: is het zinvol om je te conformeren of niet? Het nut van niet conformeren kan zijn dat je de ongeschreven regel daardoor ter discussie stelt, en zo de ruimte krijgt om een duidelijk statement af te geven dat het niet vanzelfsprekend is dat je je aan het ‘gewoonterecht’ houdt. En je trekt er zo de aandacht mee. Maar: wie zich niet wil conformeren aan de ongeschreven regel, moet deze regel wel eerst begrijpen!

Een belangrijke ongeschreven regel in de politiek en organisatiewereld (die overigens ook in een huwelijk geldt!) is die van de loyaliteit: je valt je partner, collega of chef niet af ten overstaan van anderen, tenzij je het zeer diplomatiek kunt brengen. Laat de ander in zijn of haar waarde.

Een van de ongeschreven regels in de (lokale) politiek is dat als één partij zich als eerste manifesteert met een onderwerp door daar bijvoorbeeld vragen over te stellen, de andere politieke partijen even pas op de plaats maken. Kortom, het is eenvoudigweg ‘not done’ dat een andere partij in zo’n situatie aansluitend komt met eigen activiteiten op hetzelfde terrein, tenzij na onderling overleg of binnen een samenwerkingsverband. Degene die het eerst aan zet was maakt het rondje af en pas daarna komen de andere partijen als daar nog redenen toe zijn.

In de politiek is er ook vaak sprake van ‘polderen’. In gewoon Nederlands houdt dit in dat je je standpunten en principes probeert te vermengen (‘water bij de wijn doen’) met die van anderen om daardoor een werkbaar compromis te bereiken. Onder de zelfde noemer schaar ik gedwongen worden om het standpunt van de partij over te nemen, en niet je eigen geweten of overtuiging te volgen. Dit is een van de redenen waarom partijpolitiek wat mij betreft zijn langste tijd heeft gehad.

In de maatschappij zijn er ook veel ongeschreven regels natuurlijk: bijvoorbeeld degene met de grootste mond bereikt het meeste (maar hier zal niet iedereen het met mij eens zijn)

In het onderwijs is een ongeschreven regel dat je als docent de systeemwereld volgt: wat het ministerie en het schoolbestuur je opdragen doe je, meestal zonder het ter discussie te stellen, en zonder na te denken of het wel in belang van de leerling is. Op den duur is de systeemwereld de enige echte. Dat een leerling een andere leefwereld heeft, waarin relaties en beleving centraal staan wordt dan al gauw vergeten.

En zo is er een ongeschreven regel in de modewereld dat het vrouwelijke model zeer slank moet zijn. Voorbeelden te over dat ons via reclame een beeld van ‘schoonheid’ wordt opgedrongen dat in feite berust op een ongeschreven regel hoe zwaar je mag zijn.

Tenslotte: verkeer je in politieke kringen, ken de terminologie:
Peter Ramaekers is innovatieadviseur, coach, filosoof en auteur. Hij is initiatiefnemer van een lokale energiecoöperatie in Weert, een plaatselijk Repair Café, en van verschillende andere burgeracties. Hij schrijft dit artikel op persoonlijke titel.
Peter Ramaekers
Mails naar ramae015(at)planet.nl

 

 

 

 

 

Leave a Reply